Yeşilçam Arkeolojisi: Bela Lugosi’nin oynadığı Muhsin Ertuğrul filmi!

0
2759
Die Teufelsenbeter filminde - Ortada ayakta duran Muhsin Ertuğrul.
Die Teufelsenbeter filminde - Ortada ayakta duran Muhsin Ertuğrul.
Die Teufelsenbeter filminde – Ortada ayakta duran Muhsin Ertuğrul.

Muhsin Ertuğrul ve Bela Lugosi…

Bu iki isim ne vesileyle birlikte anılabilirler?

Bela Lugosi
Bela Lugosi

Biri Türkiye sinemasına -ve ayrıca tiyatrosuna- uzunca bir dönem tek başına damgasını vurmuş bir Türk yönetmen. Diğeri, Hollywood’un ilk Dracula uyarlamasında başrolü oynayarak bu ölümsüz vampir kont ile özdeşleşmiş efsanevi bir korku sineması ikonu. Oysa şaka değil gerçek: Macar asıllı Bela Lugosi, Muhsin Ertuğrul’un yönettiği bir (hatta belki iki) Alman filminde oynamıştı! Nasıl olmuş da olmuş demeyin… Muhsin Ertuğrul Benden Sonra Tufan Olmasın (Eczacıbaşı Vakfı Yayınları; 1989) adlı otobiyografisinde Bela Lugosi ile yollarının nasıl çakıştığını ayrıntısıyla anlatıyor.

Muhsin Ertuğrul aslında ilk sinema deneyimlerini 1919-20′de Almanya’da yaşamıştı. 1919′da Almanya’da bir film çektikten sonra, ertesi yıl Karl May adlı oryantalist bir Alman serüven romanı yazarının eserlerini sinemaya uyarlamak amacıyla, sözkonusu yazarın bir grup Alman hayranının girişimiyle kurulan Ustad Film’in kuruluşuna katılır. Aynı dönemde Bela Lugosi de Almanya’dadır, çünkü 1919 Macar Devrimi’nin bastırılmasının ardından sosyalist görüşlü bu oyuncu Almanya’ya kaçmıştır -ve ABD’ye göçmeden önce, bir süre bu ülkede kalacaktır. Gerisini Muhsin Ertuğrul’dan dinleyelim:

Genç Muhsin Ertuğrul
Genç Muhsin Ertuğrul

Yardımcım Reimann, dışarıda birinin beni görmek istediğini ve rejisör odasına aldığını haber verdi. Odadan içeri girdiğim zaman uzun boylu, sararmış tenli, eskimiş elbiseli biri beni bekliyordu. Oturttum. Anlatmaya başladı: ‘Adım Bela Lugosi… Budapeşte’den geliyorum. Sizden saklayacak değilim. Bela Kuhn [Macar komünist lider] Devrimi’ne karıştım. Macaristan’da kalamazdım. Şimdi burada iş arıyorum.’ Fazla konuşturmak istemedim, “Yeni bir filme başlıyorum, onda sizi tatmin edecek büyük bir rolünüz olacak.” dedim. Ustad-Film’in müdürlüğünü yapan Knefels’e hemen bir kağıt göndererek, filmin süreceği dönem boyunca Bela Lugosi’yi ayda on bin mark ücretle angaje etmesini yazdım.”

Sözkonusu film, Die Teufelsenbeter (Şeytan’a Tapanlar) adını taşıyordu. Ertuğrul, otobiyografisinde filmin konusu hakkında bilgi vermese de ismi yanıltmasın, bu film fantastik nitelikli bir korku filmi değil. Filmin konusu, kendini Ortadoğu halkları arasında yaşamaya adamış Alman asıllı kahraman bir serüvencinin, Yezidîleri yöredeki Osmanlı valisinin zulmünden kurtarmasını anlatıyor. (Yezidîler, Kürt kökenli ama İslamiyet’ten ayrılarak, kim bilir hangi etkilerle Şeytan’ın kutsanması üzerine kurulu, kendilerine özgü bir din geliştirmiş barışçıl ve Batı’daki Satanistlerle uzaktan yakından bir benzerlikleri olmayan-küçük bir topluluktur).

Filmden bir sahne
Filmden bir sahne

st-logoBela Lugosi, Ustad Film’in gerçekleştirdiği bir filmde daha oynayacaktı: Die Todeskarawane (Ölüm Kervanı). Ertuğrul’un bir bahiste adını andığı ama otobiyografisinde hiç değinmediği Todeskarawane’nin ise, aksamalara uğrayan sorunlu bir süreç sonucu tamamlanmış bir film olduğunu yabancı kaynaklardan öğreniyoruz. Muhsin Ertuğrul’un, bu filmin asıl ve tek yönetmeni olmasa da filmin yapımına bir aşamada müdahil olduğu anlaşılıyor.

Ustad Film ve bu yapımevinin bütün filmleri hakkında, yerli kaynakları yabancı kaynaklarla takviye etmeye yönelik bir çalışma olarak Sadi Konuralp ve Kaya Özkaracalar’ın, Bahçeşehir Üniversitesi’nce düzenlenen, Türk Film Araştırmalarında Yeni Yönelimler – 4 konferansında yaptıkları sunuşun metninin, Bağlam Yayınları’nca önümüzdeki aylarda yayınlanacak konferans kitabında yeralacağını kaydedelim.

Not: Yazı Geceyarısı Sineması dergisinden alınmıştır. Sinematik Yeşilçam’da Kaya Özkaracalar’dan izin alınarak yayınlanmaktadır. 3 Görsel yazıya bizim tarafımızdan eklenmiştir. Aşağıda yazıya ek olarak filmin künyesi ve filmden bazı sahneler vardır.

FİLMİN KÜNYESİ
stmm_lg2Yönetmen: Joseph Stein
Senaryo: Marie Luise Droop, Erwin Báron
Format: 35 mm, sw, (1.33:1)
Uzunluk: 1648 m Yaklaşık 60dk
Yapım yılı: 1921 (EA 14.01.1921)
Prodüksiyon: Ustad-Film Dr. Droop & Co. Berlin
Orijinal film ismi: “Bei den Teufelsanbetern”
Oyuncular:
Carl de Vogt
Omar Meinhard Maur
Tronier Funder
Gustav Kirchberg
Erwin Báron
Fred Imler
Bela Lugosi
Filmden kareler:

stmm_15 stmm_16 stmm_19 stmm_20 stmm_22 stmm_24 stmm_27 stmm_28

Not: Kareler ve Künye Karl May filmciliğin sayfasından alınmıştır.

Not2: Konu Bela Lugosi oldugu icin Korku filmleri etiketi de ekledik

Yazının orijinali:

geceyarisi02