Anadolu Westernleri Alemine Bir Yolculuk

ANADOLU WESTERNLERI

 
19.yy Fantazyaları :
 
Amerikan Westernleri’nin İtalyan takipçilerinin türe yepyeni bir anlam kazandırdığı dönemde, bu popülariteyi kendi tarihiyle harmanlayan pek çok ülke bulunduğu toprakların westernini yaratıyordu. Spaghetti’ler için de bir esin kaynağı olarak düşünülebilecek Samuraylar dönemi Japonyası bu yaratıcılık sürecinin örneklerinden birisidir.
 
Temel olarak 19.yy ile ilişkilendirilen bu kanunsuzluk ortamının sonsuz özgürlüğü Balkanlar, Güney İtalya ve hatta Orta Doğunun belli bölgeleri için tasvir edilebildiyse elbette ki Anadolu için de böyle bir kurguyu yaratmak kaçınılmazdır.
 
Natuk Baytan’ın yönetiminde ki Hacı Murat serisi dönem olarak westernlerle kesişen ve içerdiği temaları Kafkasya üzerine şekillendiren bir doğu westerni olarak düşünülebilir. Federal Meksikalıların yerini alan Ruslar ve onlara karşı bir özgürlük mücadelesi içerisine giren halk kahramanı olarak Hacı Murat, Spaghetti’lerin Akdeniz havası itibariyle özenle üzerinde durduğu Meksika coğrafyasına karşı bir cevaptır.
 

 
Anadolu’ya geçiş:
 
1960’lı yılların ortalarından itibaren salonlardan taşraya doğru kayan Yeşilçam, köyden kente göç olgusunu ve bunun sosyal sonuçlarını inceleyen yapımların beraberinde tamamen köy yaşamı üzerine şekillenen hikayelere de ağırlık vermeye başlar. İkinci grupta değerlendirilen filmler içersinde özellikle sinemamızın Çirkin Kral’ı Yılmaz Güney’in bazı filmleri Western temalarını Anadolu hikayeleri ile beraber harmanlar.
 
Tarihi macera filmlerimizin vazgeçilmezi, bu fantazya içerisinde halkın en kolay algılayabileceği unsur olan “Yiğit” mitidir. At, avrat ve silah üçlüsü temeliyle, üzerine halk türküleri derlenen taşra yiğitleri, Anadolu Westernleri’ninde temelidir.
 
Spaghetti’lerin isimsiz ve kural tanımaz anti kahramanlarına karşı Anadolu Westernleri’nin kahramanları feodal düzenin bir parçası olmakla beraber kimi zaman törelerin birebir uygulayıcısı; Kimi zaman da varolan düzene karşı başkaldıran karakterlerdir.
 
 

 
Detaylarda Kalanlar:
 
Spaghetti Westernleri’nin temel özelliği olan şiddet ve işkence, Anadolu Westernleri’nin de temel avantür özelliğini oluşturur. Özellikle ırza geçme ve işkence temaları birbirine paralel olarak işlenir. İğfal edilen kadın ve onun öcünü almak için harekete geçen kahraman figürü sinemanın varoluşundan beri en geçerli konulardan biri olan “intikam” hikayelerinin kurmacası için yeterlidir. İntikam hikayelerini destekleyen bir diğer önemli unsurda Anadolu Westernleri’ne etnik sıfatını kazandıran detaylardan biri olan Kan Davası temasıdır.
 
Kimi zaman tecavüzün ardından gelen töre baskıları ise hikayelerin etnik unsurları ve eleştirel yönü için bir başka garantili yolu oluşturur. Anadolu Westernleri, kan davası, dağa kadın kaldırma, evin kapısına Kanlı Çarşaf asma, mağaralarda konuşlanmış eşkıya temaları arasında erotizmi de kendi sınırları çerçevesinde westernlerde pek görülmeyecek şekillerde sunmaktan çekinmez. Yazı dizimizin ikinci bölümünde ele alacağım Acı Pirinç bu etnik erotizme ait bazı detayları içeren bir çalışmadır.
 
Spaghetti Westernler için kendi dönemlerinin için teknoloji harikası sayılabilecek silahlara karşı (mitralyözler gibi) Anadolu Westernleri’nin Tek Kırma yada çifteli avcı tüfekleri ve dede yadigarı Altı Patlar Revolverleri bulunur. Kaldı ki çok sınırlı imkanlar ve konu yumağı çerçevesinde herhangi bir devrim yada direniş hareketi içermeyen filmler olduklarından mitralyöz gibi silahlara gerekte yoktur.
 
Spaghettiler için önemli bir unsur olan mekanik buluşlar ise özellikle Yılmaz Güney’in ACI filminde çan sesiyle görmeyi öğrenmeye çalışarak hoş bir gönderme yaptığı detay olarak Spaghetti – Anadolu ilişkisini anlatmaya yeterli olacaktır.
 
Amerikan Westernleri için Monument Valley, Spaghetti’ler için İspanya’nın Sierra Nevada bölgesi türün pek çok filminin vazgeçilmez mekanları ve bir çeşit coğrafi etiketidir. Anadolu Westernleri’nde bu coğrafi unsurun karşılığı Ürgüp yöresi ve Ihlara Vadisidir. Bazı örneklerde mekan biraz daha güneye kayarak Fırat nehri kıyıları tercih edilir.
 

Oyuncular:
 
Türün en önemli erkek karakterleri olarak Yılmaz Güney, Yılmaz Köksal, İrfan Atasoy ve Tamer Yiğit; Kötü adamları olarak ta Erol Taş, Bilal İnci, Hayati Hamzaoğlu ve Kazım Kartal ön plana çıkmaktadır.
 
Westernlerin Calamity Jane’ini bir tarafa bırakırsak Spaghetti’lerde sosyal uçurumlara parmak basılması amacıyla ön plana koyulan ve etkin olamamış kadın karakterlere karşı Anadolu Westernleri’nin Fatma Girik gibi çok önemli bir kadın karakteri bulunmaktadır. Kutsal anne ve öcünü alan yiğit profilinin en başarılı yorumcusudur.
 
Western’lerde hayatta kalabilecek kadar şanslı olan bilge dede karakterine karşı Anadolu Westernleri’nin “Eren – Ermiş” karakteri olarak Danyal Topatan’ı da unutmamak gerekir.
 
 

 
Sinematik Yeşilçam için Hazırlayan:  Gökay GELGEC (Yojimbooo) – Ağustos – 2021

Gokay Gelgec

1982 - Abisi ile beraber Cüneyt Arkın'ın SON SAVAŞÇI filmini sinemada seyrederek Fantastik kulvara erken giriş yaptı.1980'li yıllar - Video furyası ve TRT de yayınlanmış her tür filmi izleyerek geçirdi. Bu dönem özellikle ilerleyen yıllarda film müzikleri deşifreleri ve remake çalışmaları için bir ön kültüre sahip olmasını sağladı.1992 - Film muzikleri koleksiyonculuğu ve Yeşilçam filmlerinde kullanılan yabancı müziklerin deşifresine başladı. Son 20 yılda kaset, cd, plak ve sanal formatlarda olmak üzere 5000 adedin üzerinde film müziği albümü edindi.1998 - Çetin İnanç Koleksiyoncuları ÇIKO'yu kurdu. Grup amaç olarak filmlerin esinlendiği orjinal yapımları, filmlerde kullanılmış olan müziklerin deşifresi ve filmlere ait afiş - lobi kartı gibi dökümanların arşive eklenmesini seçti.2007 - Utku Uluer ile beraber SINEMATIK blogunun kurdular ve konsept dosyası CEMIL, Mesut Karanın katkılarıyla Cinemascope dergisinde yeraldı. Konsept dosyalar olarak Cemil ve Adalet filmlerinin yanısıra Tunç Okan Cumartesi Cumartesi ve Otobüs, Erotik Türk Sinemasının giallo örnekleri, Yeşilçam Remakeleri ve bir akım olarak Anadolu Westernleri konularında yazılı çalışmaları bulundu.2008 - Onar Films adına Jet Director ve Vendetta isminde iki kısa dökümanter hazırladı. Bu çalışmalar Demir Pençe Korsan Adam ve Cellat dvdlerinin basımlarında dünya pazarında yayınlandı. Hollanda kökenli Shockkend News sinema dergisi tarafından hazırlanan Turkish Trash Weekend film gösterimleri etkinliğinde konuşmacı ve danışman olarak yeraldı. Ayrıca yine aynı dergi için Türk Fantastik Sineması üzerine bir dosya hazırladı.2009 - Amerikan Dark Maze Studios dvd ve film yapımcılığı şirketi adına Korkusuz ve Kara Şimşek filmlerinin basım aşamalarında Çetin İnanç ve Serdar Kebapçılara ait dökümanterleri hazırladı. Aynı dönemlerde Melih Gülgen, Cüneyt Arkın ve Çetin İnançla kişisel sohbetlerini Sinematik için yazılı kaynak olarak paylaştı. Yönetmen Cem Kaya tarafından Alman ZDF kanalı için hazırlanan Remake Remix Ripoff belgeselinde konuşmacı olarak yeraldı. Massimo Italiano'nun hazırladığı Poliziesco kitabının Türk - Italyan ortak polisiyeleri bölümünde İnsanları Seveceksin filmi üzerine bir makale hazırladı. Ege Üniversitesi Sinema Kulübü tarafından hazırlanan etkinliklerde Cüneyt Arkın - Çetin İnanç dönemi filmlerinden Vahşi Kanın sunumunu ve anlatıcılığını üstlendi. KargART Geceyarısı Filmleri etkinlikleri kapsamında Kilink filmleri gecesinin anlatıcılığını yaptı.2010 yılından bugüne Macaristan'da yaşamaktadır.

2 thoughts on “Anadolu Westernleri Alemine Bir Yolculuk

  • 19 Haziran, 2008 tarihinde, saat 11:19
    Permalink

    yasasin! fantastik turk sinemasi

    Yanıtla
  • 20 Haziran, 2009 tarihinde, saat 14:18
    Permalink

    okudukça hatırladım, hatırladıkça da gülümsedim..güzel:)

    Yanıtla

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir